X. Altzoan

Eta hamar. Eta banoa. Azken hitzorduari luzaz itxaron ondoren. Amonaren hitzik inoiz grabatu ez izanaren arantza atera nahi nuen, amonaren magalean denbora gehiagoan egon ez izanaren penak arindu nahi nituen eta bide batez batez aranas pixka bat eman blogari. Hamar pasarte idatziko nituela hitz eman nuen eta hamar joan dira, asteazkenero, astearen ekuadorrari bultzada eman nahian.

Gauza asko geratu dira hitzontzian. Badakit. Biloba guztien izenak adinaren arabera ikasarazten zizkigunak akaso, Andres Osaba Andres esan behar zela irakatsi zidanekoa ere bai agian, berriki Iratxek gogoratu duen bezala toldoaren inguruan biltzen ginenekoa ziklista karrerak eginez, gaztelu hondarrezkoak sortzen… Edo amaren etxeko armairutik ateratako argazki zaharretan inspiratuta sortu zitezkeen hitzak ere hor geratu dira.

Amonaren magalean sortutako hitzak izan dira. Hamar baino hamaika izan zitezkeen pasarteak. Eta izan daitezkeenak. Momentuz gero arte baino ez. Zuen gustukoak izan direlakoan eta zuek une batez, une txiki batez altzoan hartu zaituztedalakoan…

iml

Amonaren Magalean. 9.Hirurogeita hamazazpi

Gure Azken Portuko lokalean dago zintzilik. Uste dut Aitak jarri zuela. Eta lokalera sartu-irtenean dabiltzan askori oharkabean pasako bazaie ere han dago koadroa. 95ekoa da. Urtarrilaren 15ekoa, edo Amonak esango lukeen moduan ilbeltzekoa.
Ze, gogoratzen al zarete noizkoa zen amona? Urtarrilekoa zela badakit eta oso oker ez banago 9koa. Eta inguru horretan famili bazkaria egiten genuen Galtxagorrin. Eta han biltzen ginen izeba-osaba-lehengusuak. Eta 95ean bertso batzuk egitea okurritu zitzaidan Amonari. Bertsoak egin eta Gorettiri deitu nion. “Ei Goretti, nere zakur letra baino askoz dotoreagoa da zurea eta pasako dituzu nire hitzak zure eskutik?” Kontua da 95ean egin nizkion bertso haiek Gorettiren letrarekin gure lokalean daudela zintzilikaturik koadro batean. Ez dira kristoren bertsoak, baina nireak dira eta neurri batean gureak ere bai. Ze bazkaritara joan ginen guztion firmak ere bertan daude. Aurkitzen ez dudan firma bakarra nirea da baina bueno… 95ean nola firmatzen zenuen jakin nahi duzula? Amonak ondo gordea izan zuen bale famatuaren hezurra ikusi nahi duzula? Ba pasa Azken Portuko lokaletik eta elkarrekin kantatuko ditugu bertsoak bale hezurra eskutan.

Amona

(habanera doinuan Midian)

-1-

Amona gaitzat hartuta

bertso batzuk ditut jarri

bazkarian elkartzeko

mezua pasa elkarri

oroitzapenak berritzen

saiatu buru-belarri

zure aurrean sekula

ez da inor egon larri

zurekin hitz egitea

atsegin zait izugarri

irrifarreak laztantzen

du zure matraila sarri

deskribapen motxa baina

zuregana det ekarri

Lizasotarren eredu

Epeldetarron oinarri.

-2-

MARIA TERESA jaioaz

lehenengo poza biziak

gero ANTXONen negarrak

ez ziren izan luziak

hirugarren HILARIO

aurreko biak haziak

etxeko mimatuena

sortu hurrengo jauziak

ANDRESen ondoren berriz

bi dama guztiz bitxiak

MARIJE eta BEGOÑAK

sortutako luiziak

seirek estali zituzten

bizitzaren desgraziak

fruitu onak eman ditu

erein zenuen haziak

-3-

Zu zera epeldetarron

senide denon eguzki

bizitzak zer ikasia

eman dizu seguraski

gaur egun seinalatua

gozatzeko nahiko asti

oparitu dizkizute

aterkia eta janzki

baina opariak hartu

gure maitasun ta guzti

eta gainera musu bat

guztion partetik noski!

Segi ezazu aurrera

zorionaren narrazti

ondo bete baitituzu

hirurogeita hamazpi.

Amonaren Magalean. 8.Zen

Amonaren magalean nago eserita. Ápatxo! Umetako beste oroimen bat da, irudirik gabeko argazkia, sukalde usaina amantal urdinean eta nire iztarrak amonarenaren gainean. Inoiz ez naiz hazten argazki horretan. Ume alaia naiz, maleziarik gabea eta bihotz gabekoa. Betirako. Peter Pan bezala.

Nola ekarri hitzetara amonaren magalak, ikusi ez baina senti dezakedan argazki horretan sortzen didan xamurtasuna, bihotz betea. Nola esan zuei niretzat amona huraxe zela, edo argazki horren sentimenduak direla gorde nahi izan ditudan akanetakoak. Zertarako izan oroimen ozpinak, azukre pixka batekin dena goxatu daitekeenean?

Gogoratzen duguna gara eta gogoratzen ez duguna ere bai.

Peter Pan bezala.

Amonaren Magalean. 7.Institutu berriko saskibaloi pista

Oroimen lanbroak datorzkit. Baina ikus dezaket amona egurrezko atetxoa zabaltzen, ikus ditzaket tomate berdeegiak baratzan eta ikus dezaket oilategian oiloren bat edo beste oilo-ohean. Bitxia zen oso oilo-ohearena: niretzat ohea koltxoi, maindire eta almoadazkoa bazen, oiloentzat egur zati bat zelako airean, zer eta zutik egiteko lo! Oraindik ere ulertzea zail egiten zaidan umetako deskubrimendua.

Oroi dut arrautzak hartzen genituela bertatik, oiloak purra-purraka uxatu ondoan.

Inguru haiek asfaltoak jan zituen aspaldi lotsagabeki eta horregatik lanbrotuko zitzaizkidan umetako oroimenak. Eta ni gure amonaren baratzari gaurko zein kale edo etxe galipotatu dagokion asmatu nahian ibili naiz. Institu berriko saskibaloi pista akaso? Eta behinola, landatutako tomate landarea zirrikituren batetik noiz irtengo egon naiz amonaren baratza zehatz-mehatz non zegoen jakiteko eta bat-batean urrutira, mugimendu gorrixka bat atzeman dut, torpea, eta une batez pentsatu dut, umetan amonaren eskutik jaten eman nion oiloren bat izan zitekeela urrunetik zelatan, oroimen lanbrotuak argitzera etorrita edo iraganetik zelatan adar joka gerturatua, oraina ere deformatzeko.

Amonaren Magalean. 6.Ni ere urdinaren alde

1. Amona ere urdinaren alde

Denbora asko ematen zuen Amonak telebistaren aurrean. Inpresio hori dut nik behintzat: arratsaldetako kulebroiak norbait ikusten egoteak ere aspertzen eta gogaitzen ninduelako akaso. Telebista asko ikusten zuen Amonak, gehigiegi. Nik uste, halere, irratia bezala entzunaz ikusten zuela gehiago telebista, puntua egiten, tertulian noiz gerturatuko norbait… Pilota partidak ikusten jartzen zuen gogoak harritzen ninduen gehien hala ere. Askotan nik ere ez bainuen ikusten pilota non eta nondik zebilen. “Ni urdinaren alde” esanda ez dakizue ze intentsitatez bizi zituen partidak. Kontua entretenitzea zelako akaso, eta beste arratsalde bat hiltzea.

Guk sarri egiten dugun moduan:

Azken modako antiojuekin joaten gara hondartzara

kioskoetako azken aldizkariekin

ofertarik gabeko txankletekin

zetazko toallak jantzita.

Eta hartzen dugu eguzki beroegia

lo behartuan,

hitz egiten dugu olatuen aparraz,

musean jolasten karta markatuekin.

Umeek ur izkinan egindako

hondarrezko gazteluak erortzen diren bezala,

hiltzen ditugu arratsaldeak

ekainaren amaieran.

Amonaren Magalean. 5.Ni urdinaren alde

Zabale eta ikusmena aipatzean gogoratua. Igande arratsaldean izango zen gehienbat. Amona lagunekin esne basoa hartzera aterako ez bazen, eta ez dut uste oso zalea zenik, gurekin joaten zen Usurbilgo Zabale baserrira arratsalde pasa.

Furgoneta bidaia luzeaz kexatzeari utz niezaion, Amonak proposatzen zidan jolasaz gogoratzen naiz. Sinplea zen oso. Bakoitzak kolore bat aukeratu behar zuen eta kolore horretako kotxe gehiena gurutzatzen zituena: txapeldun! Amonak irabazten zuen beti jolasean. Nik beti urdina aukeratzen nuelako ote? Baina biak irabazten genuen bidaian. Usurbil bide estu eta bihurria errazago, entretenituta pasatzen genuelako.

Amonaren Magalean. 4.Mattin zaunkaka

Dastamena usaimenarekin estu loturik dago eta ikusmearekin ere bai. Platera bat begiekin eta sudurrarekin jaten da, ahoarekin baino askoz lehenago. Gure Aitak zioenez Amonak oso zuen usaimen txarra. Edo gehiago oraindik. Ez zuen usaimenik.

Bueno eta ikusmenaz ere, ezin esan begi katalejo haiek gabe gauza askorik ikusten zuenik. Bi pasadizo datozkit gogora honen harira.

Bat usaimenari dagokiona. Oroi dut Amonak mutil kozkorretan hortzak garbiarazi eta kolonia eskukadez erdi bainatzen ninduela, “apain-apain”.

Ikusmenari dagokio bigarrena. Zabalen familia osoak izeba Marikarmenekin atera genuen argazkiaz Amonak egin zuen komentarioa: “ui ze txakur polita dakaen baserrian”. Txakurra seinalatu zuen lekuan zegoena Mattin zen.

Amonaren Magalean. 3.Debekatutako mugimenduak

Baina horrek ez du diabetearekin zerikusirik (aurreko atalari erreferentzia eginez). Uste dut gutxienez. Azukrearekin baino. Kontatu dut amonak xuguxak ematen zizkigula, erdi ezkutuan eta beste inork ez ikusteko moduan gehienetan. Baina ez xuguxak soilik, beste karamelo asko ere bai. Uste dut guretzat baino beretzat izaten zituela goxokiak beti eskura, txaketan, batako poltsikoan… Eta ongi disimulatu arren nabari zitzaiola noizik eta behin goxokiren bat ari zela goxatzen. Droga gogorra azukrearena. Bizitzaren magiaz ilusionatzen ikastea dela inportantea irakurri nion bati. Hori eta debekatutako pribilegioekin disfrutatzea. Gehitzen dut nik.

Amonaren magalean. 2.Joxepa erara

Diabetikoa zen Amona. Laugarren pisuan, ezkerrean, bizi ginen gu, Izeta Plaza hirugarrenean eta Amona osaba Andresekin batera hirugarren pisuan ezkerrean. “Imanol esaiok hau Amonari, edo eramaiok beste hau Amonari edo junai bera ta ekarri zak halako”. Amak bidaltzen ninduen sarri eta nik kontra eginagatik joan egin behar izaten nuen. Orduko oroimen flashak usain eta guzti iristen zaizkit oraindik: bazkal garaian edo bazkaldu berritan, osaba Andres mahaian periodikua letzen eta amona garbiketan edo txukunketan. Biak sukaldean. Eta oroimena frejitzen didate Amonak sarri etxerako ematen zizkidan sardina errebozatu haiek, Joxepa erara. Haiek bezalako gustua zuten sardinarik ez nuelako eta ez dudalako topatu inoiz, inon. Sardinak “Joe, Ama, Amonak bezala” prestatzeko eskatzen nion beti. Baina sardinak Amonak bezala Amona Joxepak soilik prestatzen zituen. Gatzik gabe hori bai. Erruz bota behar izaten genion horratik.

Amonak azken urteetan gure etxean egindako denboran gure amak janaria gatzik gabe prestatzeko ohitura hartu zuen eta gaur da eguna, egun haien arrastoa oraindik igertzen dena gure etxeko plateretan. Eta niri, lenteja platerari gatza botatzen diodanean Amona etortzen zait gogora eta bigarrengo platerean sardina errebozatu batzuk gustora jango nituzkeela pentsatzen dut, Joxepa erara.

Amonaren magalean. 1.Xuguxak ahoan bezala urtzen da denbora

Asko gustatzen zaizkit xuguxak. Asko gustatzen zaizkit Amonak ematen zizkidalako zintzua mutila esanda, banaka, noizbehinka. Eta nik 2 garaipen ospatzen nituen: xuguxaren zaporeak sortutako plazerarena eta mutil zintzoa izatearena.

Gogoan dut nola behin, inoiz ez bezala, 2 xugux eman zizkidan. Bat niretzako zen eta bestea Agostirentzako. Segituan jan nuen nirea eta bigarrena poltsikoan gorde. Ez naiz oroitzen Agosti arratsaldean berean zen etortzekoa edo hurrengo egunera arte gorde beharko nuen edo xugux urdina ikastolara eramango niola hitz eman nion. Kontua da jan egin nuela, azukrea tentagarria delako oso. Total, Agostik ez zuen ezer jakingo!

Agostik ez baina Amona Joxepak bai. Ze, Agosti gurera etorri bezain pronto galdetu zion Imanolek xuguxik eman zion. Ze xugux? Agostik. Ze xugux Imanol? Amonak niri. Eta orduan, nire memoriaren liburuan betirako inprimaturik geratu zen xugux urdin haren zapore erantsia, zer erantzun jakin ezaren inpotentzia eta mutil zintzoa ez izatearen kastigua.

Agostik biktimaren ordaina jaso zuen (bi xugux) eta mutil zintzoaren tituloa. Eta nik ezin izan nuen nire bekatua goxatuko zuen xuguxik lortu. Gaur arte iraun dit penitentziak.

(Besterik bidali ezean nik argazki honekin jarraituko diat, )